Bir Sayfa Seçin

Domino etkisi nedir?

Domino etkisini gösteren şema: bir olayın zincirleme biçimde ardışık olayları tetiklemesi

Domino etkisi, bir olayın tetiklediği zincirleme reaksiyonla ardışık başka olayların da gerçekleşmesidir; dizilmiş domino taşlarından ilkinin devrilmesinin diğerlerini de sırayla devirmesine benzetilerek adlandırılmıştır. İş sağlığı ve güvenliğinde kavram iki bağlamda kullanılır: kazanın nedenlerinin birbirini tetikleyen bir zincir oluşturması ve bir olayın (yangın, sızıntı, çökme) tesisteki başka olayları peş peşe tetiklemesi. Bu yazı iki kullanımı da örneklerle açıklar ve zincirin nasıl kırılacağını anlatır.

Bu rehber, NEBOSH Gold Learning Partner (1593) ve IOSH Licensed Training Provider (4175) olan Ege Consulting tarafından hazırlanmıştır.

İş Güvenliğinde Domino Etkisi: Nedenler Zinciri

Birinci kullanım, kaza nedenselliğine ilişkindir: kazalar tek bir nedenin değil, birbirini takip eden nedenlerin sonucudur. Küçük ve görünüşte önemsiz bir aksaklık — sökülen bir korkuluk, ertelenen bir bakım, atlanan bir kontrol — zincirin ilk taşıdır; müdahale edilmediğinde sonraki taşları devirerek kazaya ve kayba ulaşır. Bu bakışın kuramsal çerçevesi Heinrich’in beş halkalı modelidir; halkaların sırası ve sınavlarda beklenen cevaplar Domino Teorisi yazısında, zincirin saha uygulaması kaza zinciri yazısında anlatılır.

Pratikteki değeri şudur: zincir, kazadan çok önce görünür. Ramak kala bildirimleri, saha gözlemleri ve denetim bulguları zincirin erken taşlarını yakalar; bu sinyaller ciddiye alındığında kaza henüz oluşmadan zincir kırılır. Nedenlerin katmanlı analizi için kazaların 4 temel nedeni rehberine bakınız.

Tesis Güvenliğinde Domino Etkisi: Zincirleme Olaylar

İkinci kullanım, proses ve tesis güvenliğine ilişkindir: bir ekipmanda başlayan olayın komşu ekipman ve alanları tetiklemesi. Bir tankta çıkan yangının ısı etkisiyle bitişik tankı tutuşturması, bir rafta başlayan çökmenin yan rafları devirmesi, bir sızıntının elektrik panosuna ulaşarak ikinci bir olay başlatması bu türdendir. Yüksek riskli tesislerde yerleşim planı, güvenlik mesafeleri, yalıtım ve acil durum senaryoları bu zincirleme riski hesaba katılarak tasarlanır; acil durum planlamasının kaza araştırmasıyla ilişkisi kaza araştırması rehberinde ele alınır.

Zincir Nasıl Kırılır?

Zincirin taşıKırma noktasıAraç
Tehlikeli durumun oluşmasıDurum daha oluşmadanRisk değerlendirmesi, planlı bakım, tasarımda güvenlik
Durumun fark edilmemesiErken tespitSaha gözlemi, denetim, ramak kala bildirimi
Tehlikeli hareketle kesişmeDavranış ve koşul kontrolüEğitim, gözetim, uygulanabilir prosedür — ayrıntı: 2 temel unsur
Olayın büyümesiYayılım kontrolüGüvenlik mesafesi, yalıtım, acil durum müdahalesi
TekrarlanmasıÖğrenmeKök neden analizi ve düzeltici faaliyet takibi

Tablonun mantığı, kontrol hiyerarşisiyle aynıdır: zincire ne kadar erken müdahale edilirse maliyet o kadar düşük, etki o kadar kalıcı olur. Kazanın ardından yapılan araştırma bile zinciri kırar — bir sonraki kazanın zincirini. Bu sistematiğin uluslararası çerçevesi için HSE HSG245 rehberi temel kaynaktır; olay araştırma yetkinliğinin sertifikasyonu için NEBOSH Kaza / Olay Araştırma Eğitimi sayfasına bakınız.

Bir Zincirin Anatomisi: Adım Adım Örnek

Kavramı somutlaştırmak için tipik bir zinciri izleyelim. Bir kaldırma halatının periyodik kontrolü, iş yoğunluğu gerekçesiyle ertelenir (ilk taş: yönetimsel karar). Halattaki aşınma bu yüzden tespit edilemez (ikinci taş: fark edilmeyen tehlikeli durum). Operatör, sahada yürüyüş yolunun yük altından geçtiğini bilerek vinci kullanmaya devam eder (üçüncü taş: tehlikeli durumla kesişen hareket). Halat yük altında kopar (dördüncü taş: olay) ve düşen yük, o anda yürüyüş yolundaki çalışana ulaşır (son taş: yaralanma). Zincirin her halkasında bir kırma fırsatı vardı: kontrolün zamanında yapılması, aşınmanın gözlemle yakalanması, yürüyüş yolunun yük sahasından ayrılması veya sahanın o an boşaltılması. Kaza araştırmasının işi, bu halkaları geriye doğru izleyip her birinin neden kırılmadığını sormaktır; yalnızca son halkaya odaklanan bir analiz, zincirin yeniden kurulmasına engel olamaz.

Sık Sorulan Sorular

Domino etkisi nedir?

Bir olayın zincirleme reaksiyonla ardışık başka olayları tetiklemesidir. İş güvenliğinde hem kaza nedenlerinin birbirini izleyen bir zincir oluşturmasını hem de bir olayın tesiste başka olayları peş peşe tetiklemesini ifade eder.

Domino etkisi ne demek, kelime anlamı nedir?

Benzetme, dizilmiş domino taşlarından gelir: ilk taş devrildiğinde diğerleri de sırayla devrilir. Kavram; ekonomiden siyasete birçok alanda zincirleme sonuçları anlatmak için kullanılır, iş güvenliğindeki kullanımı bu yazının konusudur.

Domino etkisi ile Domino Teorisi aynı şey midir?

Değildir. Domino Teorisi, Heinrich’in kazayı beş halkalı neden zinciriyle açıklayan modelidir; domino etkisi ise zincirleme tetiklenme kavramının genel adıdır. Teorinin halkaları ayrı yazıda anlatılır.

İş yerinde domino etkisine örnek nedir?

Ertelenen bakım nedeniyle aşınan bir halatın yük düşürmesi ve düşen yükün yürüyüş yolundaki çalışana ulaşması; ya da bir tanktaki yangının ısı etkisiyle bitişik tankı tutuşturması. İlki neden zincirine, ikincisi zincirleme olaya örnektir.

Domino etkisi nasıl önlenir?

Zincirin erken taşlarına müdahaleyle: risk değerlendirmesi ve planlı bakım durumun oluşmasını, saha gözlemi ve ramak kala bildirimi fark edilmemesini, yerleşim ve yalıtım tasarımı olayın yayılmasını engeller. Kaza sonrası kök neden analizi ise tekrarı önler.

Ramak kala olaylar domino etkisiyle nasıl ilişkilidir?

Ramak kala, zincirin son taşa ulaşmadan durduğu olaydır; aynı zincirin bir sonraki sefer tamamlanmayacağının garantisi yoktur. Bu nedenle ramak kala bildirimleri, zinciri kazasız kırmanın en değerli fırsatıdır.

İlgili Rehberler

ÖNE ÇIKAN EĞİTİMLER

IOSH İş Sağlığı ve Refah Yönetimi Eğitimi

İş Sağlığı ve Refah Yönetimi eğitimi, sağlık eğitimine yeni bir yaklaşım sunar. İçeriğin çalışanlarınızın ilgisini çektiğini ve onlara ilham verdiğini de göreceksiniz 

IOSH Yöneticiler için Yangın Güvenliği Eğitimi

Sürdürülebilir bir işyeri yangını güvenliği kültürü, yangından korunma ve bu alandaki olumlu tutum, bilgi, algı ve inançlara dayanmaktadır. 

IOSH Güvenli Yönetim Eğitimi

Yüz yüze, sanal sınıf ve e-learning yöntemleri ile verilebilmektedir. Yöntemler hakkında bilgilere ilgili yöntemin linkine tıklayarak ulaşabilirsiniz.

NEBOSH Kaza / Olay Araştırma Eğitimi

Bu yeterlilik, olay araştırmalarında görev alan ve bu süreci etkili bir şekilde yürütmek isteyen herkes içindir. Eğitim İngiliz NEBOSH ve HSE kurumları tarafından hazırlanmıştır.   

NEBOSH Liderlik Eğitimi

NEBOSH, kıdemli iş liderleri veya bu rolü üstlenmek isteyenler için bir günlük bir sağlık ve güvenlik yeterliliği geliştirmek için Büyük Britanya’nın Sağlık ve Güvenlik Düzenleyicisi, Health and Safety Executive (HSE) ile birlikte çalışarak bu programı geliştirmiştir.

NEBOSH Uluslararası Genel Sertifika Eğitimi

1979’daki kuruluşundan bu yana dünyanın dört bir yanından yaklaşık 550.000 kişi NEBOSH yeterliliği kazanmıştır. Her yıl on binlerce kişi, 130’dan fazla ülkede sınavlar sunan 600 eğitim kurumundan eğitimler alaran NEBOSH yeterliliklerine ulaşmaktadır.

Gözlem ve ramak kala raporlama, Dijital iş izin sistemi ve geribildirim yönetimi uygulamaları

Bir Ege Consulting markası olan Ege Techno, iş raporlama, iş izin ve geri bildirim sistemini daha etkin, kullanıcılar için basit ve kolay izlenebilir olarak uygulanmasını sağlayacak mobil ve PC arayüzü bulunan mobil uygulama yazılımları geliştirmiştir. 

Techno Report

Gözlem ve Ramak Kala Raporlama Yazılımı

Modern teknolojinin getirdiği kolaylıkları kullanarak, iş yerlerindeki tehlikeleri etkin bir şekilde raporlama ve yönetme imkanı sunar.

Techno Permit

Dijital İş İzin Sistemi Yazılımı

Techno Permit, İSG açısından kritik faaliyetlerin kontrolünde iş izin sisteminin basit ve verimli uygulanmasını sağlayan bir mobil uygulamadır.

Techno Feed

Geribildirim Yönetim Sistemi Yazılımı

Kullanıcıların hizmetlerinizle ilgili geri bildirimlerini kolayca paylaşabilmeleri için tasarlanmış yenilikçi bir web uygulamasıdır.

Yenilikçi iş uygulamalarımızla tanışın.