Bir Sayfa Seçin

İş kazasının oluşmasında 2 temel unsur nedir?

İş kazasının iki temel unsurunu gösteren şema: tehlikeli hareket ve tehlikeli durumun kesişimi

İş kazasının oluşmasında iki temel unsur vardır: tehlikeli (güvensiz) hareket ve tehlikeli (güvensiz) durum. Sınavlarda “iş kazaları hangi iki faktörün bir araya gelmesi sonucu oluşur?” biçiminde sorulan sorunun cevabı budur. Kazaların büyük bölümü bu iki unsurun aynı yerde ve aynı anda çakışmasıyla meydana gelir; bu yazı iki unsurun tanımını, birleşme mekanizmasını ve her birinin nasıl kontrol edildiğini açıklar.

Bu rehber, NEBOSH Gold Learning Partner (1593) ve IOSH Licensed Training Provider (4175) olan Ege Consulting tarafından hazırlanmıştır.

İki Unsurun Tanımı

Tehlikeli hareket, çalışanın güvenli olmayan eylemidir: kişisel koruyucu donanım kullanmamak, makine koruyucusunu devre dışı bırakmak, yetkisiz müdahale, kestirme yöntem denemek, uygun olmayan ekipmanla çalışmak. Tehlikeli durum ise ortam veya ekipmandaki güvenli olmayan koşuldur: korumasız hareketli aksam, kaygan zemin, korkuluksuz platform, arızalı ekipman, yetersiz aydınlatma, eksik işaretleme.

İki kavram sık karıştırılır çünkü aynı olayda iç içe görünürler. Ayrımın pratik ölçütü şudur: durum, kimse ortamda yokken de vardır; hareket, ancak bir çalışan eyleme geçtiğinde ortaya çıkar. Korkuluksuz platform bir durumdur; o platformda emniyet kemeri takmadan çalışmak bir harekettir.

Kaza İki Unsurun Kesişiminde Doğar

Tek başına tehlikeli bir durum çoğu vakada kaza üretmez; tek başına tehlikeli bir hareket de her seferinde yaralanmayla sonuçlanmaz. Kaza, ikisinin zaman ve mekânda kesiştiği anda meydana gelir. Aşağıdaki örnekler bu kesişimi gösterir:

Tehlikeli durumTehlikeli hareketKesişimin sonucu
Islak bırakılmış merdivenMerdiveni koşarak, tutamağı kullanmadan inmekDüşme
Koruyucusu sökülmüş presSıkışan parçayı elle almaya çalışmakUzuv yaralanması
Etiketlenmemiş enerjili panoEnerji kesilmeden bakım yapmakElektrik çarpması
İstif sahasında düzensiz yığınYığının yanında dar alandan geçmekMalzeme düşmesiyle yaralanma

Bu tablo aynı zamanda önlemenin mantığını da gösterir: iki unsurdan yalnızca birini ortadan kaldırmak bile kaza zincirini kırar. İki unsuru birden kontrol eden işletme, güvenlik payını ikiye katlar. Zincir modelinin bütünü için kaza zincirinin 5 temel faktörü yazısına bakınız.

İki Unsurun Arkasındaki Katman: Bunlar Neden Var?

Kaza araştırması iki unsuru tespit etmekle bitmez; ikisinin de birer belirti olduğunu kabul ederek “bu durum neden oluşmuştu, bu hareket neden yapıldı” sorusuna geçer. Birleşik Krallık İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi’nin (HSE) araştırma rehberi HSG245, tehlikeli hareket ve durumları “doğrudan nedenler” olarak sınıflandırır ve araştırmayı altta yatan ve kök nedenlere taşır: bakım programı neden aksadı, denetim neden fark etmedi, iş programı neden kestirmeye zorladı? Bu katmanın analizi için kazaların 4 temel nedeni ve kök neden analizi rehberlerine bakınız.

İki Unsur Nasıl Kontrol Edilir?

İki unsurun kontrol araçları birbirinden farklıdır ve etkili bir İSG programı ikisini ayrı ayrı planlar:

  • Tehlikeli durumlara karşı: risk değerlendirmesi, mühendislik kontrolleri (koruyucu, bariyer, havalandırma), planlı bakım, periyodik kontrol, düzen-temizlik programları, işaretleme. Bu kontroller ISO 45001 yönetim sisteminin operasyonel planlama unsurlarıdır.
  • Tehlikeli hareketlere karşı: işe özgü eğitim, gözetim ve denetim, güvenli çalışma prosedürlerinin sahada uygulanabilir olması, davranış odaklı gözlem programları, güvenlik kültürü. Hareketin arkasındaki koşullar düzeltilmeden yalnızca uyarı ve ceza ile davranış değiştirmeye çalışmak, kalıcı sonuç vermez; bu konunun ayrıntısı güvensiz davranışlar yazısında ele alınır.

Ramak kala olayların raporlanması iki unsur için de erken uyarı sistemidir: kesişim henüz yaralanma üretmeden görünür hâle gelir. Kaza ve ramak kala araştırmasının sistematiği, NEBOSH Kaza / Olay Araştırma Eğitimi‘nin çekirdek konusudur.

Sık Sorulan Sorular

İş kazaları hangi iki faktörün bir araya gelmesi sonucu oluşur?

Tehlikeli (güvensiz) hareket ile tehlikeli (güvensiz) durumun bir araya gelmesi sonucu oluşur. Sınavlarda “insan + fiziksel koşul” veya “güvensiz davranış + güvensiz ortam” ifadeleriyle de karşılaşılır; kastedilen aynı iki unsurdur.

Tehlikeli hareket ile tehlikeli durum arasındaki fark nedir?

Tehlikeli durum ortam veya ekipmanın koşuludur ve kimse orada olmasa da varlığını sürdürür; tehlikeli hareket ise çalışanın eylemidir. Korkuluksuz platform durumdur, o platformda kemersiz çalışmak harekettir.

Tek başına tehlikeli durum kazaya yol açar mı?

Çoğu vakada kaza, durumun bir hareketle kesişmesini bekler; ancak bazı durumlar (örneğin yapısal çökme, patlayıcı ortam) tek başına da olay üretebilir. Bu nedenle durum kontrolleri hiçbir zaman “nasılsa kimse dokunmuyor” gerekçesiyle ertelenmez.

İki unsurdan hangisi kazalarda daha büyük paya sahiptir?

Klasik istatistikler büyük payı tehlikeli hareketlere atfeder; güncel yaklaşım bu ayrımı kesin bir oran olarak değil, hareketin arkasındaki organizasyonel koşullarla birlikte okur. Tartışma güvensiz davranışlar yazısında ayrıntılandırılır.

2 temel unsur ile 4 temel faktör arasındaki ilişki nedir?

İki temel unsur kazanın doğrudan nedenlerini tanımlar; 4 temel faktör ise kazaya katkı veren tüm unsurların (insan, ortam, yönetim, dış etkenler) sınıflandırmasıdır. İki unsur, dört faktörün sahadaki görünümüdür.

Ramak kala olay iki unsurla nasıl ilişkilidir?

Ramak kala, iki unsurun kesiştiği ama yaralanma üretmediği olaydır. Raporlanması, aynı kesişimin bir sonraki sefer kazaya dönüşmesini önlemek için en değerli veridir.

Bu konu hangi sınavlarda sorulur?

İSG uzmanlığı sınavlarında ve NEBOSH kaza araştırma müfredatında temel konudur. Sistematik kaza analizi yetkinliği için NEBOSH Kaza / Olay Araştırma Eğitimi sayfasına bakınız.

İlgili Rehberler

ÖNE ÇIKAN EĞİTİMLER

IOSH İş Sağlığı ve Refah Yönetimi Eğitimi

İş Sağlığı ve Refah Yönetimi eğitimi, sağlık eğitimine yeni bir yaklaşım sunar. İçeriğin çalışanlarınızın ilgisini çektiğini ve onlara ilham verdiğini de göreceksiniz 

IOSH Yöneticiler için Yangın Güvenliği Eğitimi

Sürdürülebilir bir işyeri yangını güvenliği kültürü, yangından korunma ve bu alandaki olumlu tutum, bilgi, algı ve inançlara dayanmaktadır. 

IOSH Güvenli Yönetim Eğitimi

Yüz yüze, sanal sınıf ve e-learning yöntemleri ile verilebilmektedir. Yöntemler hakkında bilgilere ilgili yöntemin linkine tıklayarak ulaşabilirsiniz.

NEBOSH Kaza / Olay Araştırma Eğitimi

Bu yeterlilik, olay araştırmalarında görev alan ve bu süreci etkili bir şekilde yürütmek isteyen herkes içindir. Eğitim İngiliz NEBOSH ve HSE kurumları tarafından hazırlanmıştır.   

NEBOSH Liderlik Eğitimi

NEBOSH, kıdemli iş liderleri veya bu rolü üstlenmek isteyenler için bir günlük bir sağlık ve güvenlik yeterliliği geliştirmek için Büyük Britanya’nın Sağlık ve Güvenlik Düzenleyicisi, Health and Safety Executive (HSE) ile birlikte çalışarak bu programı geliştirmiştir.

NEBOSH Uluslararası Genel Sertifika Eğitimi

1979’daki kuruluşundan bu yana dünyanın dört bir yanından yaklaşık 550.000 kişi NEBOSH yeterliliği kazanmıştır. Her yıl on binlerce kişi, 130’dan fazla ülkede sınavlar sunan 600 eğitim kurumundan eğitimler alaran NEBOSH yeterliliklerine ulaşmaktadır.

Gözlem ve ramak kala raporlama, Dijital iş izin sistemi ve geribildirim yönetimi uygulamaları

Bir Ege Consulting markası olan Ege Techno, iş raporlama, iş izin ve geri bildirim sistemini daha etkin, kullanıcılar için basit ve kolay izlenebilir olarak uygulanmasını sağlayacak mobil ve PC arayüzü bulunan mobil uygulama yazılımları geliştirmiştir. 

Techno Report

Gözlem ve Ramak Kala Raporlama Yazılımı

Modern teknolojinin getirdiği kolaylıkları kullanarak, iş yerlerindeki tehlikeleri etkin bir şekilde raporlama ve yönetme imkanı sunar.

Techno Permit

Dijital İş İzin Sistemi Yazılımı

Techno Permit, İSG açısından kritik faaliyetlerin kontrolünde iş izin sisteminin basit ve verimli uygulanmasını sağlayan bir mobil uygulamadır.

Techno Feed

Geribildirim Yönetim Sistemi Yazılımı

Kullanıcıların hizmetlerinizle ilgili geri bildirimlerini kolayca paylaşabilmeleri için tasarlanmış yenilikçi bir web uygulamasıdır.

Yenilikçi iş uygulamalarımızla tanışın.