Bir Sayfa Seçin

Kaza türleri nelerdir?

Kaza türlerinin sonuç ve oluş biçimine göre sınıflandırmasını gösteren şema

Kaza türleri iki eksende sınıflandırılır: sonucuna göre (ölümlü, yaralanmalı, maddi hasarlı, ramak kala) ve oluş biçimine göre (düşme, çarpma, sıkışma, elektrik, kimyasal maruziyet ve diğerleri). Sınıflandırma bir etiketleme egzersizi değildir; istatistiğin doğru tutulmasının, kaynakların doğru önceliklendirilmesinin ve kaza araştırmasının doğru kapsamda açılmasının ön koşuludur. Bu rehber iki ekseni de tablolarla açıklar ve sınıflandırmanın pratikte ne işe yaradığını gösterir.

Bu rehber, NEBOSH Gold Learning Partner (1593) ve IOSH Licensed Training Provider (4175) olan Ege Consulting tarafından hazırlanmıştır.

Sonucuna Göre Kaza Türleri

TürTanımKayıt ve araştırma pratiği
Ölümlü kazaBir veya birden fazla can kaybıyla sonuçlanan olayTam kapsamlı araştırma; resmî süreçlerle koordinasyon
Ağır yaralanmalıUzuv kaybı, kalıcı iş göremezlik veya uzun süreli tedaviTam kapsamlı araştırma; kök neden analizi zorunlu
Hafif yaralanmalıİlk yardım veya kısa süreli tedaviyle atlatılan olaylarStandart araştırma; desen takibi için eksiksiz kayıt
Maddi hasarlıYaralanma olmadan ekipman, ürün veya tesis hasarıSık ihmal edilir; oysa aynı zincir bir sonraki sefer yaralanma üretebilir
Ramak kalaYaralanma ve hasar olmadan atlatılan olayKayıt kültürünün göstergesi; piramidin tabanı

Bu eksenin kritik ilkesi şudur: tür, araştırmanın derinliğini belirler ama gerçekleşen sonuca göre değil potansiyel sonuca göre okunmalıdır. Yüksekten düşen ama çalıya takılıp kurtulan çalışanın olayı kayıtta “ramak kala”dır; araştırmada ise ölümlü kaza potansiyeliyle ele alınır.

Oluş Biçimine Göre Kaza Türleri

TürTipik örneklerÖne çıkan kontrol
Yüksekten düşmeİskele, çatı, merdiven, platformKorkuluk, yaşam hattı, güvenli erişim — yüksekte çalışma rehberi
Aynı seviyede düşmeKayma, takılma, tökezlemeZemin düzeni, temizlik, aydınlatma
Çarpma / çarpılmaAraç-yaya kesişimi, düşen malzeme, sallanan yükTrafik ayrımı, istif kuralları, ikaz sistemleri
Sıkışma / kapılmaHareketli aksam, pres, döner ekipmanMakine koruyucuları, enerji kesme-kilitleme (LOTO)
Elektrik kazalarıTemas, ark, enerjili çalışmaYetkili personel, izolasyon, enerji kesme doğrulaması
Kimyasal ve termal maruziyetSıçrama, soluma, yanıkKapalı sistem, havalandırma, uygun KKD
Yangın ve patlamaParlayıcı ortam, sıcak işSıcak iş izni, patlayıcı ortam yönetimi
Malzeme ve el aleti kazalarıKesik, batma, fırlayan parçaDoğru alet seçimi, bakım, kullanım eğitimi

Oluş biçimi sınıflandırması, risk değerlendirmesinin dilidir: her tür, kendi kontrol setini çağırır ve olay kayıtları bu türlere göre etiketlendiğinde kara nokta analizi mümkün hâle gelir.

Sınıflandırma Pratikte Ne İşe Yarar?

Üç işe yarar. Birincisi, önceliklendirme: hangi tür olayın hangi sıklıkta ve hangi potansiyelle yaşandığı bilinmeden kaynaklar doğru yere yönlendirilemez. İkincisi, karşılaştırılabilirlik: dönemler ve sahalar arasındaki kıyas ancak aynı sınıflandırma diliyle yapılabilir. Üçüncüsü, araştırma kapsamının seçimi: türe ve potansiyele göre araştırmanın derinliği belirlenir — bu seçim araştırma rehberinde anlatılır. Sınıflandırmanın kaza nedenleriyle ilişkisi ise ayrı bir eksendir: tür olayın nasıl göründüğünü, neden analizi niçin oluştuğunu cevaplar; iki eksenin karıştırılmaması gerekir — nedenlerin katmanlanması 4 temel neden rehberinin konusudur.

Sınır Vakalar: Neyin İş Kazası Sayılacağı

Sınıflandırmanın pratikte en çok tartışılan yanı sınır vakalardır: işyerinde bayılma, servis aracında yaşanan olaylar, görev sırasında işyeri dışındaki kazalar. Bu vakalarda “iş kazası mıdır” sorusu mevzuat tanımıyla cevaplanır ve tür sınıflandırmasından ayrı bir değerlendirmedir; işyerinde bayılma örneği üzerinden bu değerlendirme ayrı rehberde ele alınır. İşletme pratiği açısından güvenli kural şudur: sınıflandırma tartışması kaydı geciktirmemelidir — olay önce kaydedilir, hukuki niteleme sonra netleştirilir.

Sık Sorulan Sorular

Kaza türleri nelerdir?

Sonucuna göre: ölümlü, ağır ve hafif yaralanmalı, maddi hasarlı ve ramak kala. Oluş biçimine göre: düşme (yüksekten ve aynı seviyede), çarpma, sıkışma, elektrik, kimyasal maruziyet, yangın-patlama ve el aleti kazaları başlıcalarıdır.

Ramak kala olay bir kaza türü müdür?

Kayıt sisteminde evet: yaralanma ve hasar üretmemiş olaydır ve sonuç eksenindeki en geniş katmandır. Önleme değeri yüksektir çünkü aynı zincir bir sonraki sefer kazayla tamamlanabilir.

Maddi hasarlı kazalar neden kaydedilmelidir?

Hasar üreten zincir ile yaralanma üreten zincir çoğu vakada aynıdır; yalnızca kesişim farklıdır. Maddi hasarlı olayları kaydetmeyen işletme, yaralanma öncesi son uyarıları çöpe atmış olur.

Kaza türü araştırmanın derinliğini nasıl etkiler?

Derinlik gerçekleşen sonuca değil potansiyele göre seçilir: ölümlü kaza potansiyeli taşıyan bir ramak kala, tam kapsamlı araştırılır. Tür etiketi kayıt içindir, potansiyel değerlendirmesi karar içindir.

En sık görülen kaza türü hangisidir?

Sıklık sektöre göre değişir: inşaatta yüksekten düşme, imalatta sıkışma-kapılma, depolamada çarpma olayları öne çıkar. İşletmenin kendi dağılımı, kayıtların türe göre etiketlenmesiyle görünür olur.

Kaza türleri ile kaza nedenleri aynı şey midir?

Değildir. Tür, olayın oluş biçimini ve sonucunu tanımlar; neden, olayı üreten koşulları açıklar. Düşme bir türdür; korkuluğun sökülmüş olması bir nedendir.

İlgili Rehberler

ÖNE ÇIKAN EĞİTİMLER

IOSH İş Sağlığı ve Refah Yönetimi Eğitimi

İş Sağlığı ve Refah Yönetimi eğitimi, sağlık eğitimine yeni bir yaklaşım sunar. İçeriğin çalışanlarınızın ilgisini çektiğini ve onlara ilham verdiğini de göreceksiniz 

IOSH Yöneticiler için Yangın Güvenliği Eğitimi

Sürdürülebilir bir işyeri yangını güvenliği kültürü, yangından korunma ve bu alandaki olumlu tutum, bilgi, algı ve inançlara dayanmaktadır. 

IOSH Güvenli Yönetim Eğitimi

Yüz yüze, sanal sınıf ve e-learning yöntemleri ile verilebilmektedir. Yöntemler hakkında bilgilere ilgili yöntemin linkine tıklayarak ulaşabilirsiniz.

NEBOSH Kaza / Olay Araştırma Eğitimi

Bu yeterlilik, olay araştırmalarında görev alan ve bu süreci etkili bir şekilde yürütmek isteyen herkes içindir. Eğitim İngiliz NEBOSH ve HSE kurumları tarafından hazırlanmıştır.   

NEBOSH Liderlik Eğitimi

NEBOSH, kıdemli iş liderleri veya bu rolü üstlenmek isteyenler için bir günlük bir sağlık ve güvenlik yeterliliği geliştirmek için Büyük Britanya’nın Sağlık ve Güvenlik Düzenleyicisi, Health and Safety Executive (HSE) ile birlikte çalışarak bu programı geliştirmiştir.

NEBOSH Uluslararası Genel Sertifika Eğitimi

1979’daki kuruluşundan bu yana dünyanın dört bir yanından yaklaşık 550.000 kişi NEBOSH yeterliliği kazanmıştır. Her yıl on binlerce kişi, 130’dan fazla ülkede sınavlar sunan 600 eğitim kurumundan eğitimler alaran NEBOSH yeterliliklerine ulaşmaktadır.

Gözlem ve ramak kala raporlama, Dijital iş izin sistemi ve geribildirim yönetimi uygulamaları

Bir Ege Consulting markası olan Ege Techno, iş raporlama, iş izin ve geri bildirim sistemini daha etkin, kullanıcılar için basit ve kolay izlenebilir olarak uygulanmasını sağlayacak mobil ve PC arayüzü bulunan mobil uygulama yazılımları geliştirmiştir. 

Techno Report

Gözlem ve Ramak Kala Raporlama Yazılımı

Modern teknolojinin getirdiği kolaylıkları kullanarak, iş yerlerindeki tehlikeleri etkin bir şekilde raporlama ve yönetme imkanı sunar.

Techno Permit

Dijital İş İzin Sistemi Yazılımı

Techno Permit, İSG açısından kritik faaliyetlerin kontrolünde iş izin sisteminin basit ve verimli uygulanmasını sağlayan bir mobil uygulamadır.

Techno Feed

Geribildirim Yönetim Sistemi Yazılımı

Kullanıcıların hizmetlerinizle ilgili geri bildirimlerini kolayca paylaşabilmeleri için tasarlanmış yenilikçi bir web uygulamasıdır.

Yenilikçi iş uygulamalarımızla tanışın.