Bir Sayfa Seçin

5 Neden Analizi Nedir? Nasıl Yapılır, Örnek ve Sınırları

5 Neden analizi zinciri: sorun, dört ardışık neden sorusu ve beşinci cevap olan kök neden

5 Neden analizi, bir sorunun nedenini “neden?” sorusunu art arda sorarak araştıran sorun çözme tekniğidir. Amaç, olayın görünen nedeninde durmayıp onu mümkün kılan sistem eksikliğine, yani kök nedene inmektir. İş sağlığı ve güvenliğinde kaza, ramak kala ve uygunsuzluk incelemelerinde kullanılır; ancak tek başına bir araştırma yöntemi değil, bir derinleştirme aracıdır.

Bu rehber, NEBOSH Gold Learning Partner (1593) ve IOSH Licensed Training Provider (4175) olan Ege Consulting tarafından hazırlanmıştır. Son inceleme: 8 Kasım 2026.

5 Neden analizi nedir?

Teknikte önce sorun tek cümleyle yazılır, sonra “neden oldu?” sorusu sorulur. Alınan cevap bir sonraki sorunun konusu olur ve bu böyle sürer. Ortaya çıkan zincirin son halkası, düzeltilebilecek bir kök neden adayıdır. Toyota Avrupa, üretim süreçlerinde her sorunun kök nedenine ulaşmak için “beş kez neden sor” tekniğini kullandığını açıklar.

“Beş” sayısı bir kural olarak okunmamalıdır. Bazı sorunlarda üç soru yeterli olur, bazılarında beşten fazlası gerekir. Durma noktasını sayı değil, ulaşılan cevabın niteliği belirler: cevap bir kişiyi değil, düzeltilebilir bir sistem eksikliğini gösteriyorsa kök nedene yaklaşılmıştır.

Nedenler üç katmanda düşünülebilir

HSE’nin kaza araştırma rehberi HSG245, nedenleri üç katmana ayırır. Doğrudan neden, zarara yol açan etkendir (kesici, madde, toz gibi). Altta yatan nedenler, güvensiz hareket ve durumlardır (çıkarılmış bir koruyucu, kapatılmış bir havalandırma gibi). Kök nedenler ise diğer aksaklıkların kaynağı olan ve çoğu zaman olaydan zaman ve mekân olarak uzak kalan eksikliklerdir; rehber örnek olarak eğitim ihtiyacının belirlenmemesini ve risk değerlendirmesine düşük öncelik verilmesini sayar. 5 Neden zinciri bu katmanlardan geçerek aşağı inmeyi hedefler.

5 Neden mi, 5N1K mı? Türkçede sık karışan iki teknik

Türkçe kaynaklarda “5 Neden” ve “5N1K” adları çoğu zaman birbirine karışır. İkisi farklı iş görür. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2023 tarihli Kaza/Olay İnceleme ve Kök Neden Analizi teknik rehberi “5N ve 1K”yı Ne, Nasıl, Neden, Nerede, Ne zaman ve Kim sorularından oluşan bir bilgi toplama tekniği olarak tanımlar. 5 Neden ise tek bir sorunun üzerine “neden?” sorusunu tekrarlayarak derine iner.

5N1K5 Neden
SorularNe oldu? Nasıl oldu? Neden oldu? Nerede? Ne zaman? Kim etkilendi?Her cevaba yeniden “neden?”
YönüGenişlik: olayın olgularını toplarDerinlik: tek bir nedenden köke iner
Ne zamanAraştırmanın başında, olgular belirlenirkenOlgular toplandıktan sonra, nedenler derinleştirilirken
ÇıktıOlay tanımı ve delil listesiNeden zinciri ve kök neden adayı

Pratikte ikisi art arda kullanılır: önce 5N1K ile olgular toplanır, sonra 5 Neden ile zincir derinleştirilir. Olguları toplamadan “neden?” sorusuna geçmek, zinciri varsayımlarla doldurmak demektir.

5 Neden analizi nasıl yapılır?

  1. Sorunu tek cümleyle yazın. Somut ve doğrulanabilir olsun, kişiyi suçlamasın. “Çalışan dikkatsizdi” bir sorun tanımı değil, bir yargıdır.
  2. Olguları ve delilleri toplayın. Kayıtlar, fotoğraflar, ekipman, görüşmeler. Bu aşamada 5N1K sorularını kullanabilirsiniz.
  3. İlk “neden?” sorusunu sorun. Cevap delile dayanmalıdır. “Muhtemelen” ile başlayan cevap zincire girmez; önce doğrulanır.
  4. Her cevaba yeniden “neden?” sorun. Her halkayı ters yönden de sınayın: “Bu neden gerçekten ortadan kalksaydı, bir önceki sonuç oluşmaz mıydı?” Cevap hayırsa halka zayıftır.
  5. Zincirin birden fazla kolunu açın. Bir soruya birden fazla doğru cevap olabilir. Her biri ayrı bir zincir olarak sürdürülür.
  6. Yönetim sistemindeki bir eksikliğe ulaşınca durun. Prosedür, iş izni, bakım planı, eğitim ihtiyacı, karar süreci gibi düzeltilebilir bir sistem boşluğu kök neden adayıdır. Bir kişinin hatası ya da “dikkatsizlik” kök neden değildir.
  7. Düzeltici ve önleyici aksiyonu kök nedene bağlayın. Her aksiyonun sorumlusu, tarihi ve etkinliğinin nasıl kontrol edileceği yazılır.

5 Neden analizi örneği: yangın algılama panosu uyarısı

Bu örnek tekniği anlatmak için kurgulanmıştır; gerçek bir olay kaydı değildir. Yaralanma içermeyen bir uygunsuzluk seçilmiştir.

Sorun: Aylık testte yangın algılama panosu, bir bölgedeki dedektör hattı için arıza uyarısı veriyor.

SoruCevapKanıt (nereye bakılır?)
1. Pano neden arıza veriyor?Dedektör hattı panoya sinyal göndermiyor.Pano olay kaydı
2. Hat neden sinyal göndermiyor?Hattın bir bağlantı kutusunda kablo ucu gevşemiş.Kutunun açılıp gözle ve ölçümle kontrolü
3. Kablo ucu neden gevşemiş?Kutu tavan bakımı sırasında açılmış ve işten sonra yeniden sıkılmamış.Bakım iş emri kaydı
4. Neden sıkılmamış?Bakım sonrası algılama sisteminin kontrol edilmesi, iş izninde bir adım olarak yer almıyor.Kullanılan iş izni formu
5. Neden iş izninde yok?İş izni şablonu, yangın ve alarm sistemlerine müdahale edilen işleri ayrıca ele alacak biçimde hiç gözden geçirilmemiş.İş izni prosedürü ve şablonun revizyon geçmişi

Kök neden adayı: iş izni şablonunun, güvenlik sistemlerine müdahale eden işleri kapsayacak biçimde gözden geçirilmemesi.

Aksiyon: Şablona “bakım sonrası alarm sistemi testi” adımı eklenir. Aynı şablon, güvenlik sistemlerine müdahale edilen diğer işler için de gözden geçirilir. Sorumlu ve tarih belirlenir; birkaç ay sonra bakım sonrası testlerin yapılıp yapılmadığı kayıtlardan kontrol edilir.

Üçüncü soruda durulsaydı ne olurdu?

Zincir üçüncü halkada kesilseydi sonuç “teknisyen bağlantıyı sıkmamış” olurdu ve aksiyon büyük olasılıkla teknisyene tekrar eğitim vermek olurdu. Oysa aynı iş izni formuyla çalışan bir sonraki teknisyen aynı adımı atlayabilir. Zincir HSG245’in katmanlarıyla yaklaşık olarak okunabilir: ilk iki halka doğrudan nedenlere, üçüncü ve dördüncü altta yatan nedenlere, beşinci kök nedene karşılık gelir.

5 Neden analizinin sınırları

  • Tek zincir varsayar. Olaylar çoğu zaman birden fazla nedenin bir araya gelmesiyle oluşur. ÇSGB rehberi, kök nedenlerin beşten fazla olduğu ve insan, malzeme, metot, çevre gibi farklı etkenlerin bir arada bulunduğu bir maden kazası örneğinde 5N1K’yı yeterli görmeyip balık kılçığı analizini seçer. Daha karmaşık olaylar için papyon, bariyer ya da hata ağacı analizlerini önerir.
  • Gizli ve tekrar eden nedenleri kaçırabilir. Rehber, 5N1K ve balık kılçığı gibi basit tekniklerin gizli kök nedenleri ve tekrar eden baskın hataları gözden kaçırma ihtimali taşıdığını, bu nedenle nedenleri açık ve karmaşık olmayan olaylarda tercih edilmesi gerektiğini belirtir. 5 Neden de benzer basitlikte bir tekniktir; aynı çekince ona da uygulanır.
  • Cevaplar varsayıma kayabilir. Delille doğrulanmayan her “neden”, zinciri analistin tahminine bağlar. Aynı olay için farklı kişiler farklı zincirler kurabilir.
  • Kişiye varma eğilimi. HSG245’e göre operatör hatasının tek neden olduğu sonucuna varan araştırmalar nadiren kabul edilebilir; hatanın arkasında, onu kaçınılmaz kılan eğitim, gözetim, ekipman tasarımı ve yönetim taahhüdü gibi altta yatan nedenler bulunur.

Ege Consulting’in kaza araştırması yaklaşımı (kurucu direktör Özgür Cengiz’in metodolojik pozisyonu) aynı yöndedir: 5 Neden basit olaylarda ve zinciri derinleştirmede yardımcıdır, ancak tek başına bir yöntem değildir. Çalışmanın temeli delil toplama, zaman çizelgesi ve bariyerlerin neden işlemediğinin incelenmesidir. İnceleme konusu kişi değil; iş, sistem, kararlar ve organizasyonel koşullardır.

Hangi durumda hangi teknik?

ÇSGB rehberi 5N1K, balık kılçığı ve ileri teknikler için bir seçim akış şeması verir; aşağıdaki tablo bu mantığın özetidir (5 Neden, benzer basitlikte olduğu için ilk satıra eklenmiştir). Rehber, akış şemasının bir öneri olduğunu ve uyulması zorunlu bir kural bulunmadığını da belirtir.

Olayın niteliğiUygun teknik
Nedenler açık, tek bir etken hattı var5N1K ve 5 Neden
Birden fazla etken türü var (insan, malzeme, metot, çevre) ve neden sayısı beşi aşıyorBalık kılçığı diyagramı
Karmaşık, hatalar birbirini tetikliyor, bariyerler birlikte başarısız oluyorPapyon, bariyer ya da hata ağacı analizi

Yöntemlerin karşılaştırmalı ayrıntısı için kök neden analizi yöntemleri rehberine, genel çerçeve için kök neden analizi sayfasına bakabilirsiniz. Nedenlerin zincir hâlinde nasıl ilerlediğini domino etkisi yazısı, nedenlerin sınıflandırılmasını kazaların temel nedenleri yazısı anlatır.

5 Neden analiz formunda hangi alanlar olmalı?

Standart bir form zorunlu değildir; ama aşağıdaki alanlar analizin sonradan denetlenebilir olmasını sağlar:

  • Sorun tanımı, tarih ve yer
  • Her “neden” için cevap ve kanıt (belge, kayıt, fotoğraf, görüşme)
  • Zincirin kolları ve her kolun son halkası
  • Kök neden adayı ve bunun yönetim sistemindeki karşılığı
  • Düzeltici ve önleyici aksiyon, sorumlu, hedef tarih
  • Etkinlik kontrolü: aksiyonun işe yaradığı nasıl ve ne zaman doğrulanacak

Analizin raporlanması için olay araştırma raporu rehberine bakabilirsiniz. Analizden çıkan dersin kurumda kalıcı hale gelmesi için olaylardan öğrenme kültürü yazımıza bakabilirsiniz.

Kuruluşunuzda kök neden analizini uygulamalı çalışmak isterseniz Olay Araştırma ve Kök Neden Analizi Eğitimi sayfamızı inceleyebilir ya da bize ulaşabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

5 Neden analizi nedir?

Bir sorunun nedenini “neden?” sorusunu art arda sorarak araştıran, kök nedene inmeyi amaçlayan sorun çözme tekniğidir.

5 Neden analizinde “neden?” tam olarak beş kez mi sorulur?

Hayır. Beş sayısı bir yönergedir. Bazı sorunlarda üç, bazılarında beşten fazla soru gerekir. Durma noktasını sayı değil, ulaşılan cevabın düzeltilebilir bir sistem eksikliğini göstermesi belirler.

5 Neden ile 5N1K aynı şey midir?

Hayır. ÇSGB rehberi 5N1K’yı Ne, Nasıl, Neden, Nerede, Ne zaman ve Kim sorularından oluşan bir bilgi toplama tekniği olarak tanımlar. 5 Neden ise tek bir nedenin üzerine “neden?” sorusunu tekrarlayarak derine iner. Genellikle önce 5N1K, sonra 5 Neden kullanılır.

5 Neden analizi iş kazalarında kullanılır mı?

Evet; özellikle nedenleri açık, tek etken hattına sahip olaylarda ve nedenlerden birini derinleştirmek için. Birden fazla etkenin birlikte rol oynadığı ya da hataların birbirini tetiklediği olaylarda tek başına yeterli değildir.

Kök neden “insan hatası” olabilir mi?

HSE’nin HSG245 rehberine göre operatör hatasının tek neden olduğu sonucuna varan araştırmalar nadiren kabul edilebilir. İnsan hatasının arkasında genellikle eğitim, gözetim, ekipman tasarımı ya da yönetim taahhüdüyle ilgili altta yatan nedenler bulunur; zincir oraya kadar sürdürülmelidir.

5 Neden mi, balık kılçığı mı kullanılmalı?

Nedenler açık ve tek hatta ise 5 Neden yeterli olabilir. Birden fazla etken türü ve beşten fazla neden varsa balık kılçığı diyagramı daha uygundur. İkisi birlikte de kullanılabilir: önce diyagramla tüm olası nedenler listelenir, sonra kanıtla desteklenen kritik dallar 5 Neden ile derinleştirilir.

Kaynaklar


ÖNE ÇIKAN EĞİTİMLER

IOSH İş Sağlığı ve Refah Yönetimi Eğitimi

İş Sağlığı ve Refah Yönetimi eğitimi, sağlık eğitimine yeni bir yaklaşım sunar. İçeriğin çalışanlarınızın ilgisini çektiğini ve onlara ilham verdiğini de göreceksiniz 

IOSH Yöneticiler için Yangın Güvenliği Eğitimi

Sürdürülebilir bir işyeri yangını güvenliği kültürü, yangından korunma ve bu alandaki olumlu tutum, bilgi, algı ve inançlara dayanmaktadır. 

IOSH Güvenli Yönetim Eğitimi

Yüz yüze, sanal sınıf ve e-learning yöntemleri ile verilebilmektedir. Yöntemler hakkında bilgilere ilgili yöntemin linkine tıklayarak ulaşabilirsiniz.

NEBOSH Kaza / Olay Araştırma Eğitimi

Bu yeterlilik, olay araştırmalarında görev alan ve bu süreci etkili bir şekilde yürütmek isteyen herkes içindir. Eğitim İngiliz NEBOSH ve HSE kurumları tarafından hazırlanmıştır.   

NEBOSH Liderlik Eğitimi

NEBOSH, kıdemli iş liderleri veya bu rolü üstlenmek isteyenler için bir günlük bir sağlık ve güvenlik yeterliliği geliştirmek için Büyük Britanya’nın Sağlık ve Güvenlik Düzenleyicisi, Health and Safety Executive (HSE) ile birlikte çalışarak bu programı geliştirmiştir.

NEBOSH Uluslararası Genel Sertifika Eğitimi

1979’daki kuruluşundan bu yana dünyanın dört bir yanından yaklaşık 550.000 kişi NEBOSH yeterliliği kazanmıştır. Her yıl on binlerce kişi, 130’dan fazla ülkede sınavlar sunan 600 eğitim kurumundan eğitimler alaran NEBOSH yeterliliklerine ulaşmaktadır.

Gözlem ve ramak kala raporlama, Dijital iş izin sistemi ve geribildirim yönetimi uygulamaları

Bir Ege Consulting markası olan Ege Techno, iş raporlama, iş izin ve geri bildirim sistemini daha etkin, kullanıcılar için basit ve kolay izlenebilir olarak uygulanmasını sağlayacak mobil ve PC arayüzü bulunan mobil uygulama yazılımları geliştirmiştir. 

Techno Report

Gözlem ve Ramak Kala Raporlama Yazılımı

Modern teknolojinin getirdiği kolaylıkları kullanarak, iş yerlerindeki tehlikeleri etkin bir şekilde raporlama ve yönetme imkanı sunar.

Techno Permit

Dijital İş İzin Sistemi Yazılımı

Techno Permit, İSG açısından kritik faaliyetlerin kontrolünde iş izin sisteminin basit ve verimli uygulanmasını sağlayan bir mobil uygulamadır.

Techno Feed

Geribildirim Yönetim Sistemi Yazılımı

Kullanıcıların hizmetlerinizle ilgili geri bildirimlerini kolayca paylaşabilmeleri için tasarlanmış yenilikçi bir web uygulamasıdır.

Yenilikçi iş uygulamalarımızla tanışın.